Những ngày qua, khi liên tiếp rộ lên nghi vấn trốn thuế xoay quanh các diễn viên Cha Eun-woo, Kim Seon-ho, cảm giác bị phản bội và hụt hẫng trong công chúng là rất lớn. Tuy vậy, các vấn đề mới ở mức nghi vấn cần được tiếp cận thận trọng cho đến khi sự thật được xác minh. Dẫu thế, lý do khiến từ “thuế” dễ dàng thổi bùng cơn giận xã hội là quá rõ ràng. Một khi dòng tiền bị che giấu và luật lệ chung bị coi thường, tội phạm sẽ không còn là sự lệch chuẩn của cá nhân nữa mà sẽ bắt đầu bào mòn cả hệ thống.
Trong thế giới phim ảnh, đã có nhiều tác phẩm chạm tới đề tài trốn thuế. Dưới đây là ba bộ phim Hàn Quốc đặt vấn đề này ở trung tâm và dẫn dắt câu chuyện xoay quanh nó.
◆ OCN Biệt đội lừa đảo 38
Những kẻ chây ì, không chịu nộp thuế thường tinh vi hơn ta tưởng. Họ tẩu tán tài sản, chia tách danh nghĩa, lẩn khuất trong vùng xám của pháp luật rồi nói “tôi không có tiền”. Câu chuyện của phim bắt đầu từ đây. Một ngày nọ, khi đội chuyên trách thu hồi nợ thuế của thành phố Seowon liên tục bị các con nợ khổng lồ qua mặt, công chức Baek Sung-il (Ma Dong-seok) quyết định bắt tay với thiên tài lừa đảo Yang Jeong-do (Seo In-guk). Công chức là người nắm luật và thủ tục; kẻ lừa đảo là người hiểu tâm lý và kẽ hở của con người. Dù nghi kỵ lẫn nhau, họ vẫn lập nên một liên minh kỳ lạ trước mục tiêu chung là “thuế”.
Kế hoạch luôn bắt đầu bằng một mồi nhử ngọt ngào. Chỉ cần khơi gợi lòng tham của kẻ nợ thuế (danh tiếng, hư vinh, chốn cất giấu an toàn), khiến họ tự động di chuyển, rồi kéo lên quỹ đạo dòng tiền bị che giấu. Trong quá trình ấy, bộ phim nêu rõ “vì sao trốn thuế lại khiến người ta phẫn nộ”. Né thuế không chỉ làm thất thu ngân sách nhà nước, mà còn đẩy chi phí sang cho số đông những người nộp thuế nghiêm túc. Trên nhịp điệu sướng tay của thể loại lừa đảo, phim chồng thêm cảm thức về công bằng thuế và bất bình đẳng xã hội. Tác phẩm bền bỉ bám lấy câu hỏi: “Liệu có thể tồn tại một thế giới nơi người tuân thủ luật lệ không phải chịu thiệt hay không?”
◆ MBC Tracer
Tại Cục Điều tra của Quốc thuế, Phòng Thuế số 5 – nơi tập hợp những người bị giáng chức – bỗng đón một nhân vật sắc sảo và “rắn” trong nghiệp vụ: Hwang Dong-joo (Im Si-wan). Thay vì chỉ nói về nguyên tắc và thủ tục, Hwang Dong-joo có biệt tài đánh hơi được mùi tiền bị che giấu. Sổ sách của ai đó càng sạch sẽ, ai đó càng được tô vẽ là “người nộp thuế gương mẫu”, anh lại càng dấy lên hoài nghi. Bộ phim không giản lược kẻ trốn thuế thành “ác nhân lắm tiền”. Nó phơi bày cấu trúc nơi chaebol, quyền lực, truyền thông và vận động hành lang đan xen, tạo ra “những kẻ không bao giờ bị điều tra”.
Mục tiêu của Hwang Dong-joo không chỉ là thành tích. Lý do anh vào Quốc thuế bắt nguồn từ một vụ việc trong quá khứ. Vì thế, các cuộc điều tra của Phòng Thuế 5 luôn khởi đi từ tiền rồi quy tụ về con người. Khám xét, truy thu, lần theo dòng tiền diễn ra như những màn hành động, nhưng điều bật ra bên trong là câu hỏi “luật có được áp dụng bình đẳng hay không”. Sự hả hê bùng nổ ở mỗi tập, nhưng không có nghĩa là mọi mâu thuẫn được giải quyết gọn ghẽ. Trốn thuế không chỉ là con số – đó là cả một mạng lưới quan hệ.
◆ JTBC Agency
Ngành công nghiệp hình ảnh như công ty quảng cáo có vẻ ngoài hào nhoáng, nhưng bên trong là chiến trường của những con số và quyền lực. Câu chuyện đặt nữ lãnh đạo Go Ah-in (Lee Bo-young) – người chỉ có thể sống còn bằng thành tích – vào trung tâm, theo chân cô bền bỉ đứng vững giữa cuộc chính trị xoay quanh doanh thu, thành tích và nhân sự của công ty. Điều thú vị là cò súng cho cuộc chiến không phải “thất bại chiến dịch”, mà là bê bối “nghi vấn trốn thuế” của một khách hàng quảng cáo lớn. Chỉ một nghi vấn nổ ra, hợp đồng và doanh thu lập tức chao đảo, tổ chức vội tìm một vật tế để đổ trách nhiệm.
Ở đây, trốn thuế không còn chỉ là chất liệu của một phim tội phạm, mà là cơ chế phơi lộ cách đồng tiền vận hành. Khi khách hàng lung lay, công ty vừa nói về đạo đức vừa cố bấu víu doanh thu. Những người nắm quyền bên trong không hành xử theo nguyên tắc mà theo thứ có lợi – có hại, còn nhân vật chính phải tự mình băng qua khoảng cách giữa thành tích và chuẩn mực đạo đức. Rốt cuộc, bộ phim cho thấy bộ mặt thật của trốn thuế không chỉ là “đóng ít thuế để trục lợi”. Một nghi án trốn thuế có thể làm lung lay sinh kế của vô số lao động và tổ chức theo phản ứng dây chuyền, và trong cấu trúc đó, danh dự – sự nghiệp của cá nhân bị đem ra tiêu hao dễ dàng thế nào. “Tội lỗi của đồng tiền” hiếm khi dừng lại ở một cá nhân – nó luôn chao đảo cả đời sống của những người khác: đó là kết luận chát chúa mà phim để lại.