Sau 20 năm, phần tiếp theo của bộ phim Yêu nữ mặc đồ hiệu 2 vừa trở lại đã vấp phải làn sóng tẩy chay dữ dội khắp châu Á vì cách xây dựng nhân vật gốc Hoa mang tính phân biệt chủng tộc. Tên nhân vật người Hoa Qin Zhou (秦舟) bị chỉ trích vì gợi liên tưởng đến từ miệt thị người Trung Quốc trong thế giới nói tiếng Anh “Ching Chong”, đồng thời phong cách ăn mặc và thiết lập nhân vật quê mùa cũng bị xem là vấn đề.
Dù thế kỷ 21 đã trôi qua 26 năm, sự miệt thị người Á Đông trong điện ảnh phương Tây vẫn chưa chấm dứt. Không còn phơi bày thô thiển theo kiểu “yellowface” như xưa, nhưng người Đông Á vẫn thường bị biến thành đối tượng để cười cợt hoặc thành đạo cụ làm nền cho những câu chuyện xoay quanh người da trắng. Ngay cả những tác phẩm từng làm nóng bỏng điện ảnh vài năm gần đây cũng không thoát khỏi chỉ trích này. Dưới đây là một số phim gây tranh cãi vì lộ rõ góc nhìn phân biệt của Hollywood.
◆ Once Upon a Time... in Hollywood
Bộ phim Once Upon a Time... in Hollywood của đạo diễn Quentin Tarantino, ra mắt năm 2019 như một lời tri ân tới Hollywood thập niên 1960 và được ca ngợi nồng nhiệt, lại để lại vết thương sâu sắc cho khán giả gốc Á. Phim mô tả huyền thoại võ thuật châu Á Bruce Lee (Lý Tiểu Long) như một kẻ ngạo mạn, chỉ giỏi “võ mồm”. Trên màn ảnh, Bruce Lee khoe khoang rằng mình có thể đánh bại Muhammad Ali, rồi phải chịu cảnh bẽ mặt khi bị Cliff Booth, một cascadeur da trắng (do Brad Pitt thủ vai), quật mạnh vào chiếc ô tô.
Con gái của Lý Tiểu Long, Shannon Lee, gay gắt lên án: “Cha tôi khi ấy phải làm việc vất vả gấp ba lần các diễn viên da trắng mới có thể tồn tại ở Hollywood do người da trắng thống trị”, đồng thời nói “bộ phim chỉ biến cha tôi thành trò cười cho những kẻ ngạo mạn”. Huyền thoại bóng rổ Kareem Abdul-Jabbar, bạn thân của Lý Tiểu Long, cũng chỉ trích tác phẩm là “phân biệt chủng tộc và làm biếng trong dàn dựng”. Dẫu vậy, Tarantino vẫn khăng khăng rằng “Bruce Lee ngoài đời cũng kiêu căng”, khiến ông không tránh khỏi lời chê trách rằng đã biến di sản của một anh hùng gốc Á thành công cụ phô trương nam tính của nhân vật da trắng.
◆ Licorice Pizza
Licorice Pizza của đạo diễn Paul Thomas Anderson, tác phẩm đoạt giải Kịch bản tại BAFTA 2022, đã ngay lập tức vấp phải phản đối mạnh mẽ từ cộng đồng người Mỹ gốc Á sau khi khởi chiếu. Vấn đề nằm ở thái độ của ông chủ nhà hàng da trắng Jerry Frick (John Michael Higgins) với những người vợ người Nhật của mình. Trước người vợ Nhật đầu tiên không hiểu tiếng Anh, Jerry cố tình nói tiếng Anh bằng một “giọng nhại kiểu châu Á” (Mock Asian Accent) lố bịch, như thể chính ông là người Nhật để chế nhạo cô. Sau đó, với người vợ Nhật thứ hai, ông ta lặp lại y hệt kiểu giọng điệu mang tính phân biệt này.
Tổ chức Mạng lưới Hành động Truyền thông người Mỹ gốc Á (MANAA) lập tức ra tuyên bố, kêu gọi tẩy chay các lễ trao giải dành cho bộ phim vì “trong bối cảnh tội ác thù hằn nhắm vào người châu Á tăng vọt, phim lại tiêu thụ những cảnh biến người châu Á thành kẻ lố bịch xa lạ chỉ như một trò đùa”. Trước làn sóng chỉ trích, đạo diễn giải thích rằng mình chỉ “tái hiện trung thực bối cảnh thập niên 1970”, song việc bóp méo ngôn ngữ và đối tượng hóa phụ nữ châu Á để chọc cười khán giả da trắng đã khiến tác phẩm bị đóng mác là ví dụ điển hình của thứ phân biệt chủng tộc ngấm ngầm ở Hollywood.
◆ Shang-Chi và Huyền Thoại Thập Luân
Shang-Chi và Huyền Thoại Thập Luân, bộ phim đầu tiên của Marvel Studios có siêu anh hùng gốc Á đóng vai chính, lại trở thành một cột mốc nghịch lý chứng minh Hollywood đã phân biệt người Đông Á như thế nào. Bản thân bộ phim nỗ lực tôn trọng văn hóa Á Đông, nhưng “nguyên tội” từ truyện tranh gốc đã níu chân nó. Trong nguyên tác, cha của Shang-Chi chính là Fu Manchu — khuôn mẫu phản diện người Đông Á tệ hại nhất do phương Tây tạo ra. Fu Manchu với đôi mắt xếch, chòm râu dài, bản tính xảo quyệt tàn nhẫn và khát vọng hủy diệt phương Tây, là nhân vật biểu tượng cho nỗi sợ hãi người da vàng mang tính phân biệt chủng tộc.
Để gỡ bỏ chiếc “đuôi” chí mạng này, ê-kíp buộc phải tái thiết nhân vật trong phim thành Wenwu — một hình tượng mới hấp dẫn và nhiều chiều, do Lương Triều Vỹ thủ vai. Thế nhưng, khán giả Trung Quốc — những người không quên lịch sử đau đớn về việc truyền thông phương Tây tiêu thụ hình ảnh người Đông Á theo hướng ác ý — vẫn tỏ ra phản cảm trước cái gốc xuất phát từ tư tưởng bài Á, bất chấp sự thay đổi thiết lập nhân vật. Kết cục, bộ phim chưa từng được phát hành chiếu rạp tại Trung Quốc đại lục, qua đó cho thấy những sáng tác mang tính phân biệt trong quá khứ của Hollywood đã để lại vết sẹo sâu đến mức nào.