Hôm nay (ngày 3), trước thềm kỳ Cuộc bầu cử địa phương đồng loạt toàn quốc lần thứ 9, xã hội Hàn Quốc chính thức bước vào thời gian của bầu cử. Vào mùa bầu cử, tin tức, tranh luận, cương lĩnh và các buổi vận động xuất hiện dày đặc, nhưng đôi khi điện ảnh lại phơi bày bản chất của chính trị một cách rõ ràng hơn. Những cuộc bầu cử trên màn ảnh không chỉ dừng ở con số và phép tính lá phiếu, mà còn cho thấy khát vọng quyền lực, sự thao túng hình ảnh, xung đột giữa niềm tin và hiện thực, cùng cả những cuộc đấu tâm lý quyết liệt xoay quanh trái tim cử tri. Ở khía cạnh đó, Thị Trưởng, Kingmaker và Bà hoàng nói dối dù phản chiếu bầu cử bằng các thể loại và tông màu khác nhau, vẫn được xem là những phim Hàn về bầu cử đáng để xem lại trong giai đoạn này.
Trước hết, Thị Trưởng là bộ phim về bầu cử theo nghĩa truyền thống nhất. Tác phẩm khắc họa chiến dịch của Byun Jong-gu (do Choi Min-sik thủ vai), người vừa nhắm tới chiếc ghế tổng thống kế nhiệm, vừa thách thức lịch sử hiến chính khi ra tranh cử nhiệm kỳ thứ ba chức Thị trưởng Seoul. Trọng tâm của phim nằm ở chỗ bầu cử được thể hiện như một cuộc chiến hình ảnh hơn là cạnh tranh chính sách. Một khẩu hiệu, một biểu cảm trước ống kính, một thông điệp trong lúc khủng hoảng – tất cả đều có thể xoay chuyển chiều hướng lòng dân. Vì vậy, phim bám sát vào “cảm quan” của chính trị gia hơn là tín niệm của họ, vào những phán đoán của ban chỉ huy chiến dịch, và vào kỹ thuật khuấy động dư luận. Không quá lời khi nói rằng lối tư duy kiểu “khiến người ta tin – đó chính là bầu cử” bao trùm cả bộ phim. Xem phim, ta thấy rõ bầu cử không chỉ là sự kiện của riêng ngày bỏ phiếu, mà là một đại vở diễn được tạo nên bởi mọi màn dàn dựng, toan tính, quan hệ và thỏa hiệp tích tụ từ trước. Tác phẩm cho khán giả nếm trọn sự lạnh lùng của chiến trường bầu cử và cơn khát quyền lực theo lối trực diện nhất.
Trái lại, Kingmaker chuyển ống kính khỏi ứng viên để soi vào người “làm ra” ứng viên đó. Phim đặt mối quan hệ giữa chính trị gia Kim Woon-bum (Seol Kyung-gu) – người chuẩn bị bước vào cuộc bầu cử tổng thống – và chiến lược gia tranh cử Seo Chang-dae (Lee Sun-kyun) – người lên kế hoạch cạnh bên – vào trung tâm. Vì thế, đây không chỉ là một chính kịch đơn thuần, mà nghiêng nhiều hơn về khoảng cách giữa tín niệm và chiến thắng. Vì lá phiếu, ta có thể đi đến đâu? Chỉ với lý tưởng trong sạch liệu có thể thắng cử? Liệu kỹ thuật để đánh bại đối thủ rốt cuộc có làm chệch hướng cả nền chính trị? Những câu hỏi ấy biến bầu cử thành một cuộc chiến. Những người chuyển động sau tấm poster, các chiến lược vô hình, thông điệp được tính toán, và những thỏa hiệp dồn lại để đổi lấy chiến thắng – tất cả là cốt lõi. Nhờ vậy, phim mạnh ở chỗ cho thấy bầu cử – như một chế định – vừa có thể nâng con người lên, vừa bào mòn họ. Điểm mấu chốt không nằm ở ai đúng, mà ở việc chiến thắng và chính danh trong chính trị va chạm nhau thường xuyên đến mức nào.
Bà hoàng nói dối lại khác với Thị Trưởng và Kingmaker. Phim kể câu chuyện về nữ nghị sĩ ba nhiệm kỳ Joo Sang-sook (Ra Mi-ran), người vốn quen nói dối, bỗng một ngày trước thềm bầu cử không thể nói dối nữa. Xét về thiết lập cốt truyện, đây là hài kịch; nhưng điều khiến phim thú vị là mũi dao trào phúng lại đâm trúng chỗ cần. Lời nói của chính trị gia trong mùa bầu cử được tính toán đến mức nào? Điều công chúng muốn nghe khác bao xa so với lòng dạ thật? Việc “làm hình ảnh” có thể đi đến đâu? Tất cả được bẻ cong bằng tiếng cười. Nếu Thị Trưởng cho thấy sự khốc liệt ngoài thực địa, Kingmaker phơi bày chiến lược và bóng tối của bầu cử, thì Bà hoàng nói dối nén toàn bộ quá trình ấy lại trong vấn đề ngôn từ – điều mà công chúng cảm nhận trực tiếp nhất. Qua việc chỉ ra ngôn ngữ của chính trị gia bị tô vẽ và trơn tuột thường xuyên đến mức nào, cũng như một chính trị gia chỉ nói sự thật lại lâm vào cảnh khó xử ra sao trong hệ thống, phim bộc lộ nghịch lý của bầu cử. Dễ xem là thế, nhưng xem xong lại khiến người ta tự hỏi một cách thẳng thắn nhất: “Lời nói của chính trị gia rốt cuộc là gì?”
Từ ba tác phẩm trên có thể thấy một quang phổ thú vị của phim bầu cử Hàn Quốc. Thị Trưởng phơi bày bản năng hướng tới quyền lực, Kingmaker là kỹ nghệ tạo nên chiến thắng, còn Bà hoàng nói dối kéo sự đạo đức giả trong ngôn ngữ chính trị ra trước ánh sáng. Dù thể loại khác nhau, cả ba cùng đặt câu hỏi: “Bầu cử thuộc về ai?” Là tham vọng cá nhân của ứng viên, là bản thiết kế của chiến lược gia, hay là phán quyết của cử tri? Sự thú vị khi xem lại các phim vào mùa bầu cử nằm ở đây: mỗi tác phẩm phơi bày “nội tạng” của chính trị theo một cách khác nhau, và khán giả, giữa những điều đó, đọc được cảm xúc của bầu cử – thứ mà chỉ xem tin tức thì khó thấy.
Bầu cử là hiện thực, nhưng điện ảnh soi chiếu hiện thực ấy trần trụi hơn đôi chút, đôi khi cũng thẳng thắn hơn. Vì thế, vào mùa bầu cử, phim chính trị lại càng trở nên gần với đời sống.