Loạt ồn ào về vấn đề phạt roi học sinh, phân biệt chủng tộc và giới tính… đã bủa vây ngay từ trước khi phát sóng, nay loạt phim gốc Netflix Chamgyoyuk cũng đã chính thức ra mắt. Chamgyoyuk kể câu chuyện lập lại trật tự nơi ngôi trường đã mục ruỗng và buộc những kẻ gây hại “vượt rào” phải trả giá tương xứng. Tác phẩm đã leo lên hạng 3 toàn cầu mảng TV Show theo FlixPatrol (dịch vụ thống kê thứ hạng OTT) vào ngày 7 vừa qua, gây ấn tượng mạnh với khán giả trong và ngoài nước.
Nhờ hiệu ứng thành công của tác phẩm, ánh nhìn của công chúng một lần nữa hướng về “tự sự trừng phạt”. Mô-típ này chạm vào cảm xúc đã liên tục phát huy sức mạnh trên thị trường nội dung thời gian gần đây. Trong thực tại nơi pháp luật và thể chế có lúc dường như không vận hành kịp thời, khán giả đôi khi muốn chứng kiến qua tác phẩm những khoảnh khắc “khuyên thiện trừng ác(勸善懲惡)” và “nhân quả báo ứng(因果應報)”. Nội dung gốc Hàn của Netflix đã biến tấu đa dạng cảm xúc ấy theo nhiều thể loại. Trước Chamgyoyuk còn có thể kể đến những ví dụ tiêu biểu như The Glory, Tòa án vị thành niên, Chó săn máu.
The Glory là gương mặt tiêu biểu nhất của dòng phim báo thù kiểu Hàn. Tác phẩm kể về Moon Dong-eun (Song Hye-kyo), người từng bị bạo lực học đường khủng khiếp giày xéo thời cấp ba, sau nhiều năm nhẫn nhịn đã thực hiện một kế hoạch trả thù tỉ mỉ nhắm vào những kẻ hủy hoại mình. The Glory không khắc họa báo thù như sự bùng nổ cảm xúc tức thời. Sự trả thù của nhân vật chính không phải là đòn trừng phạt bộc phát mà là kết quả của một bản thiết kế dài hơi. Để giành lại cuộc đời đã mất, Moon Dong-eun lần lượt làm rung chuyển thế giới giả dối mà kẻ gây hại xây đắp. Qua đó, phim kiên trì cho thấy vì sao nạn nhân buộc phải chọn con đường báo thù, và việc báo thù có thể trở thành một dạng hồi phục ý nghĩa vượt ra ngoài trả đũa cá nhân.
Ngữ pháp kể chuyện của tác phẩm lạnh và khô. Thay vì cảm xúc dâng trào, phim tích lũy khoái cảm báo thù bằng những cảnh quay tính toán, lời thoại sắc gọn, và căng thẳng giữa các nhân vật. Những kẻ từng gây bạo lực học đường sống như thể đã quên quá khứ, nhưng phim cho thấy vết thương họ để lại đã xâm thực toàn bộ đời sống nạn nhân ra sao. Ở đây, cảm thức nhân quả báo ứng vận hành mạnh mẽ. Khi đời sống bình yên mà kẻ gây hại bấy lâu tận hưởng bắt đầu rạn nứt từng mảng, người xem không chỉ thấy hả hê đơn thuần mà còn cảm được rằng “công lý bị ngoảnh mặt quá lâu nay mới kịp đến”.
Điểm khiến The Glory đặc biệt mạnh là đối tượng bị trừng phạt không phải cái ác trừu tượng, mà là gương mặt của bạo lực hết sức đời thường. Bạo lực học đường, giai tầng, quyền lực của cha mẹ, người lớn im lặng, sự hèn nhát của kẻ đứng ngoài… kết thành một thế giới. Cuộc chiến của Moon Dong-eun nhắm vào cả thế giới đó. Vì vậy, thông điệp khuyên thiện trừng ác của tác phẩm không dừng ở chỗ “kẻ xấu bị phạt”. Nó cho thấy thành công và hạnh phúc xây trên nỗi đau của ai đó có thể sụp đổ bất cứ lúc nào, và đời sống của nạn nhân cũng có thể giành lại tên gọi của chính mình. Nếu Chamgyoyuk hướng tới việc lập lại trật tự bị phá vỡ trong không gian trường học, thì The Glory hoàn thiện một tự sự trừng phạt với nhịp thở dài hơi khi chỉ ra rằng bạo lực khởi phát từ nhà trường không kết thúc kể cả khi đã trưởng thành.
Tòa án vị thành niên là một trong những tác phẩm chia sẻ mối quan tâm gần nhất với Chamgyoyuk, nhưng cách tiếp cận lại trái ngược. Nếu Chamgyoyuk đặt lên hàng đầu năng lượng can thiệp sảng khoái và trừng phạt trực diện, thì Tòa án vị thành niên lạnh lùng truy vấn trong khuôn khổ pháp đình về tội – trách nhiệm, trừng phạt – giáo hóa. Ở trung tâm câu chuyện là thẩm phán Shim Eun-seok (Kim Hye-soo), người công khai tuyên bố ghét tội phạm vị thành niên. Trước những vụ án nơi hạn chế của luật thiếu niên và biện pháp bảo hộ, nỗi đau của nạn nhân, độ tuổi của thủ phạm, và trách nhiệm của gia đình – xã hội đan cài, Shim Eun-seok mỗi lần đều phải đưa ra quyết định khó khăn.
Điểm nổi bật của tác phẩm là không dễ dãi tiêu thụ khuyên thiện trừng ác. Việc có tội phạm vị thành niên không đồng nghĩa mọi vụ án đều bị đẩy theo hướng “phải trừng trị thật nặng kẻ còn nhỏ”. Ngược lại, phim cũng không dừng ở thứ chủ nghĩa nhân đạo kiểu “còn nhỏ nên bỏ qua”. Mỗi vụ việc, phim đều đặt song song trách nhiệm của nạn nhân – thủ phạm, phụ huynh – nhà trường, tòa án – xã hội. Bởi thế, cảm thức nhân quả báo ứng trong Tòa án vị thành niên rất thực tế. Sai lầm của ai đó tất nhiên đòi hỏi trách nhiệm, nhưng quá trình truy cứu trách nhiệm không thể hoàn tất chỉ bằng cơn phẫn nộ cảm tính.
Shim Eun-seok là “ngữ pháp” cốt lõi của tác phẩm. Cô lạnh lùng, dứt khoát, thúc đẩy vụ án bằng thứ ngôn ngữ gần với bản án hơn là lời vỗ về cảm xúc. Nhưng sự dứt khoát ấy không phải máu lạnh, mà là ý chí không để nỗi đau của nạn nhân bị che đậy dễ dàng. Phim cho thấy cụm từ “thực thi công lý” nặng nề và phức tạp đến thế nào. Khoái cảm khi trừng phạt cái ác là có, nhưng quan trọng hơn là đặt ra câu hỏi mang tính cấu trúc để điều tương tự không tái diễn.
Thông điệp mà Tòa án vị thành niên mang lại rất rõ ràng: Mọi tội lỗi đều phải đi kèm trách nhiệm, và sự vô trách nhiệm của người lớn – thứ khiến kẻ phạm tội né được trách nhiệm – cũng phải bị đưa lên bục phán xét. Vì vậy, tác phẩm phô bày một kiểu “sự việc tất quy chính(事必歸正)” khác với sự sảng khoái kiểu Chamgyoyuk. Không phải nắm đấm hay áp lực, mà bằng pháp luật và phán quyết, bằng ghi chép và thủ tục để truy vấn lại trật tự đã đổ vỡ. Người xem rời phim với những câu hỏi nặng trĩu như “xã hội rốt cuộc có thể đổ bao nhiêu phần lỗi của trẻ vị thành niên cho chính các em?”, “nỗi đau của nạn nhân ai sẽ chịu và chịu bằng cách nào?”.
Chó săn máu là một tự sự thực thi công lý khoác vỏ bọc hành động đấm bốc. Hai tay đấm trẻ Geon-woo (Woo Do-hwan) và Woo-jin (Lee Sang-yi), những người từng chiến đấu sòng phẳng trên võ đài, nay đối mặt thế giới ngoài sàn đấu còn thô bạo và bỉ ổi hơn. Băng cho vay nặng lãi phi pháp moi móc sự quẫn bách của kẻ yếu, dùng nợ nần và bạo lực để đập nát cuộc đời con người. Lúc này, nắm đấm của hai chàng trai không chỉ là công cụ hành động, mà là biểu đạt cơn phẫn nộ hướng vào cái ác lách luật. Phim kết hợp lực va đập của quyền Anh với năng lượng buddy-movie tuổi trẻ, tạo nên nhịp điệu trừng phạt đầy khoái cảm.
Ưu điểm của tác phẩm nằm ở chỗ ranh giới thiện – ác khá rành rọt. Đám cho vay nặng lãi phi pháp xuất hiện như gương mặt của cái ác lợi dụng điểm yếu con người để trục lợi, còn Geon-woo và Woo-jin đối đầu họ bằng thứ chính nghĩa thô ráp nhưng thuần khiết. Bởi vậy, sự hả hê trong Chó săn máu rất trực quan. Kẻ làm điều xấu thì đáng bị ăn đòn, kẻ ức hiếp người yếu phải trả giá – cảm xúc nguyên sơ ấy sống dậy trong từng cảnh hành động. Thay vì những toan tính chính trị rắc rối, bộ quy tắc trừng phạt bằng thân thể va chạm được đặt lên hàng đầu.
Dẫu vậy, Chó săn máu không chỉ vận hành bằng những cú đấm. Tình bạn của hai chàng trai, sự quẫn bách của những người bị dồn vào nợ nần, và cấu trúc bạo lực lấy tiền làm vũ khí cùng được bày biện, khiến câu chuyện thêm sức nặng cảm xúc.
Nếu Chamgyoyuk là câu chuyện khôi phục uy quyền đã sụp đổ trong không gian trường học, thì Chó săn máu là trận chiến bằng xương thịt nhằm giành lại tối thiểu công lý trong thế giới nơi đồng tiền và bạo lực thống trị. Cả hai đều nhắm trúng cảm giác “đã đời” mà công chúng tìm kiếm. Chỉ khác là, điểm nhấn của Chó săn máu nằm ở tình bằng hữu hơn là trừng phạt. Một cuộc chiến không thể chịu đựng một mình vẫn có thể khả thi nếu bên cạnh có người cùng lao vào. Vì vậy, thông điệp khuyên thiện trừng ác của phim không chỉ đến từ khoái cảm của hai nắm đấm, mà còn được hoàn thiện bởi hình ảnh những con người lương thiện kiên trì đứng bên nhau để bảo vệ nhau đến cùng.
Ba tác phẩm kể trên đặt câu hỏi về cách công lý “cập bến” theo ba lối khác nhau. The Glory bằng cuộc báo thù được thiết kế công phu; Tòa án vị thành niên bằng thể chế và phán quyết; Chó săn máu bằng hành động quên mình và tình bằng hữu. Tiếp nối mạch đó, Chamgyoyuk đang đánh thức lại cảm xúc về thực thi công lý.